Geschiedenis

Het Vondelpark is ontstaan, nadat een groep particulieren rond Christiaan Pieter van Eeghen, een ‘Vereeniging tot Aanleg van een Rij- en Wandelpark te Amsterdam’ op 8 april 1864 hadden opgericht. Deze Vereeniging werd bij Koninklijk Besluit goedgekeurd op 14 april 1864. Zij stelden zich ten doel het aanleggen van een Rij- en Wandelpark in de nabijheid van het Leidsche Bosch te Amsterdam, het aankopen van gronden daartoe, het in orde brengen van deze, om, als de aanleg geschied zal zijn, het Park, hetzij in eigen beheer te houden of op alsdan te bepalen voorwaarden aan de Stad Amsterdam in eigendom of in gebruik aan te bieden. Weilanden werden in delen aangekocht. Het ontwerp van het park werd opgedragen aan tuinarchitect Jan David Zocher en zijn zoon Louis Paul. Het park is ontworpen in Engelse landschapsstijl met doorkijkjes, hoogteverschillen en slingerende paden.

Op 15 juni 1865 werd het eerste deel van het park geopend voor het publiek via de toegang Stadhouderskade. Het Vondelpark werd aanvankelijk het Nieuwe Park genoemd. Op 18 oktober 1867 werd het standbeeld van dichter en toneelschrijver Joost van den Vondel (1587-1679) onthuld en kreeg het park langzaam maar zeker in 1880 zijn huidige naam: Vondelpark.

Om voldoende geld bijeen te brengen werd het Vondelparkbestuur ‘bouwspeculant’; in 1871 werd concessie verleend door de Gemeenteraad, en bouwplannen (P. C. Hooftstraat) leverden inkomsten op voor de verdere uitbreiding van het park. De bouw van de Muziektent, ook ontworpen door Louis Paul Zocher, begon op 19 april en werd op 30 mei 1874 met een feestconcert in gebruik genomen. In datzelfde jaar werd de Boerderij (Melkerij) in bedrijf genomen met lakenvelderse koeien.

Het laatste deel van het park, ten noorden van het Willemspark, werd ontworpen door Louis Paul Zocher (vader Jan David was op 8 juli 1870 overleden). Het publiek kon vanaf 7 juni 1877 vanaf de Amstelveenseweg het park betreden; het park was in het voorjaar van 1878 helemaal klaar.

Mooie oude foto’s en tekeningen van het Vondelpark zijn te vinden in de Beeldbank van het Stadsarchief:

Na de aanleg van een eenvoudig houten Paviljoen in het jaar 1866, werd vanaf 1878 een statig Paviljoen gebouwd (ontwerp W. Hamer jr.) dat op 4 mei 1881 werd geopend. Met de ‘Wereldtentoonstelling 1883 Amsterdam’ in zicht, werd een monumentaal smeedijzeren hek gemaakt (1883) aan de Stadhouderskade om het park meer aanzien te geven met daarbij het beeld van de Amsterdamse Stedemaagd. (Op het etiket van bierbrouwer Heineken staat deze Amsterdamse Stedemaagd afgebeeld op een medaille, de bierbrouwer ontving bij de Wereldtentoonstelling een eervolle vermelding: “Diplôme d’Honneur Amsterdam 1883″.)

In 1893 werd fietsen in het Vondelpark toegestaan, na veel discussie alleen in de ochtenduren. Omdat het Vondelpark toen nog in particuliere handen was, kon men er ook niet worden bekeurd zoals voor rijden zonder licht. In 1914 vierde men het 50-jarig bestaan van de Vereeniging en bij het 75-jarig bestaan kwam de Jubileumbank (Oprichtersbank) bij het Rosarium te staan (kort geleden gerestaureerd door Geert Lebbing en onthuld op 14 april 2010).

't Blauwe Theehuis uit 1936

't Blauwe Theehuis in het voorjaar van 2010

Rond 1900 was er al een uitspanning op het toenmalige grote speelterrein (nu het gebied met het Openluchttheater en ‘t Blauwe Theehuis), in 1928 werd een houten restaurant gebouwd in Indische stijl dat in 1936 door brand werd verwoest. Het door architecten H.A.J. en Jan Baanders ontworpen nieuwe Theehuis van beton en glas werd in juni 1937 in gebruik genomen. Op de voorgrond het beeld ‘Naakte meisje’, gemaakt in 1957 en eind 1958 geplaatst.

Brug 452 bij 't Blauwe Theehuis in het voorjaar 2012

Blauwe brug bij 't Blauwe Theehuis voorjaar 2012

De slanke ‘Blauwe’ brug, in de stijl van ‘t Blauwe Theehuis, werd in 1956 gebouwd. Baanders ontwierp ook het clubhuis van de tennisvereniging Lawn Tennis Club ‘Festina’, eveneens gebouwd in 1936.

 

 

Vondelbrug uit 1948

Vondelbrug vanaf de Van Baerlestraat

De moderne Vondelbrug (ontwerp Piet Kramer en beelden van Hildo Krop), een wens van het gemeentebestuur vanaf 1907, werd op 16 oktober 1947 feestelijk geopend en verbond de Eerste Constantijn Huygensstraat met de Van Baerlestraat.

 

 

Tot 6 oktober 1953 was het Vondelpark in bezit van de ‘Vereniging tot Aanleg van een Rij- en Wandelpark’. Omdat deze particuliere vereniging het onderhoud niet meer kon opbrengen werd het onder voorwaarden voor een symbolisch bedrag overgedragen aan de Gemeente Amsterdam. De akte van overdracht werd ondertekend door Mr. Chr. P. van Eeghen (voorzitter vereniging) en Mr. Arnold Jan d’Ailly (burgemeester Gemeente Amsterdam). Op 19 mei 1954 wordt de ‘Vereeniging tot Aanleg van een Rij- en Wandelpark’ opgeheven.

In het voorjaar van 1959 wordt een renovatie afgerond. Aanpassingen moesten het beheer eenvoudiger maken. In die periode is de huidige vorm van het Rosarium ontstaan, naar het ontwerp van Egbert Mos. In de zomer van 1965 werd een internationale beeldententoonstelling gehouden in het park bij de viering van het 100-jarig bestaan van het Vondelpark. Van 1977 tot 1985 is het hele park aangepakt met nieuwe beplanting, drainage en ophoging. De laatste renovatieperiode werd in 1999 gestart en duurde tot februari 2010.

Renovatie

In 2010 is de grootscheepse renovatie van het Vondelpark afgerond. Het park was in de loop der jaren ruim een meter verzakt. De veengrond was ingeklonken en de bovenlaag liet onvoldoende water door. Na een beetje regenbui stond alles blank. Tijdens de renovatie zijn de gazons voorzien van een waterdoorlatende laag en zijn ze licht glooiend aangelegd. Zo kan het regenwater beter weglopen en droogt het gras sneller.
De paden zijn licht bollend gemaakt zodat plasvorming wordt tegengegaan. Langs de paden liggen ‘grindsleuven’ om het regenwater op te vangen. Het water in de sleuven voorkomt dat het veen uitdroogt en verder inklinkt. Als de grindsleuven vol zijn, wordt het overtollige water afgevoerd naar een vijver.
Door het aanbrengen van reliëf is het parkbeeld gevarieerder en zijn er plaatsen ontstaan waar bomen dieper kunnen wortelen. Dat laatste is hard nodig: door het hoge grondwaterpeil bestaat de kans dat bij een beetje storm bomen omwaaien. Een aantal oude bomen, maar ook de nieuwe zijn nu ‘gefundeerd’.
De vijvers zijn weer verbonden tot één vloeiende langzaam stromende waterloop. Dit is goed voor de waterkwaliteit en het zwerfvuil blijft niet langer hangen in de doodlopende stukken. De vijvers zijn gebaggerd en hebben hun oorspronkelijke ronde vormen terug gekregen. Langs de vijverranden zijn (voor een deel) nieuwe beschoeiingen aangebracht en allerlei soorten waterplanten geplant. Zo heeft het park zijn ‘ouderwets’ romantische landschapstijl weer terug.
Meer informatie over de renovatie vind u op de site van Stadsdeel Zuid.